Waarom vind ik de schilderijen van Sigrid van Essel zo mooi? Ze is ons architecten en stedenbouwkundigen genadig. Ze bedekt onze zonden met de mantel der liefde. Ze bemiddelt tussen het werk van onze handen en het heelal. Weg met aanstellerijtjes, de aandachttrekkerijtjes, het kijk mij eens leuk wezen, dat onze tijd kenmerkt. Robuuste vormen blijven over. Vaak in tegenlicht gezien waardoor silhouetten domineren. Stillevens als die van Morandi.
De IJ-kant van het Centraal Station, voor veel Amsterdammers de achterkant, niet het hoogtepunt van het stedelijk schoon, wordt op haar schilderijen een intrigerend object. De Nicolaaskerk en het Ibishotel blijken perfect gesitueerde gebouwen die samen met het station een fraai en verstild ensemble vormen. Het licht is als op een wat mistige winterse dag. Het is een koele variant op de stadsgezichten van Breitner. Hij liet Amsterdam zien in de herfst, in de regen, met de mensen op de voorgrond en de stad als een achtergrond van bruine baksteen en witte kozijnen om nat glimmende vensters. Die mensen ontbreken op de schilderijen van Sigrid. De volumina staan in een abstract landschap. Dat is vaak als Amsterdam herkenbaar maar is even vaak geheel denkbeeldig.
Het Java eiland vind ik zelf het mooist vanaf de Veemkade, vlak na het invallen van de duisternis, als net overal het licht aan is gegaan. De beoogde variatie is dan op zijn of haar best. Er is een gekartelde silhouet, er zijn talloze ramen van verschillende afmetingen waarachter je het leven van al die mensen vermoedt zonder het te zien. Op een schilderij van de noord kade van het Java eiland ligt een roestend schip in het IJ, aan de ketting. Het licht is noordelijk of in elk geval winters. Het is een grijze, wat saaie dag. Het Java eiland is een vanzelfsprekende achtergrond, een anoniem stuk stad. Het enige gebouw dat door opvallende kleuren aandacht vraagt ziet er uit als het missertje dat in de meeste kadewanden te vinden is.
Bij Felix Claus trof ik ooit op zijn bureau schilderijen van gebouwen op pieren in de Houthavens die me een goede vertaling leken van wat ik daar gedacht had. De opdrachtgevers bleken anders te denken en Felix' idee dat hij zijn plan door Sigrid's schilderijen geaccepteerd zou krijgen ging niet op. Dat lijkt me een compliment voor de schilder. Een opdrachtgever kan niet anders dan een betere wereld na streven, waar de zon altijd schijnt, liefst in je rug en vol op het te realiseren gebouw. Op de voorgrond een spelend kind, een parasol en een gelukkig, half allochtoon gezin. Niks Diamantbuurt, niks Bijlmermeer, niks Amsterdam West, altijd Disneyland. Architect en stedenbouwkundige moeten de opdrachtgever serieus nemen op straffe van zonder werk te zitten. Tegelijk is duidelijk dat ook de beste architectuur het eeuwige paradijs niet op aarde zal brengen. De architectuur van de Diamantbuurt is beter dan veel andere, U begrijpt de strekking. De architect die de vraag van de opdrachtgever te serieus neemt gaat ook de mist is. Alleen ruimtewerking, verhoudingen, constructie en idee van een gebouw zelf of van een groter geheel als een stedenbouwkundig plan kunnen bij sommigen een moment van inspriatie of, met een groot woord, geluk, teweeg brengen. Zoals sommigen a muzikaal zijn of kleurenblind zullen sommigen deze genoegens moeten missen.
Sigrid van Essel vergroot de groep van degenen die geraakt kunnen worden, juist door zich op die zaken te richten, de verhoudingen, de ruimtewerking, het licht. Waar ik benieuwd naar ben is of ze haar talent ook kan ontplooien bij zonnig weer en met mensen in beeld tegelijk met gebouwen, zonder in reclame folders te vervallen natuurlijk. Dat is dan misschien iets voor een volgende tentoonstelling.
Ton Schaap, Stedenbouwkundige
Dienst Ruimtelijke Ordening Amsterdam
Toespraak ter gelegenheid van de opening van een tentoonstelling van schilderijen van Sigrid van Essel, 29 oktober 2004.
Amsterdamse IJ-oevers, Boek, Centraal Station, Claus en Kaan architecten, CURRICULUM VITAE, Durgerdam, Industrie, Mensen, Oostelijk Havengebied, Opdrachten, Schilderij kopen, Stedelijke vernieuwing Noord.
Zamenhofstraat 150, unit 314
1022 AG Amsterdam
(020) 6370 888
(06) 1884 4093